Pod lasami dzielnicy Przytór w Świnoujściu kryje się rozległy kompleks żelbetonowych schronów połączonych niemal półtorakilometrową siecią korytarzy. To Bateria Vineta – jeden z najbardziej rozbudowanych obiektów militarnych na polskim wybrzeżu, który przetrwał dwie epoki: III Rzeszę i zimną wojnę. Dziś funkcjonuje jako muzeum, gdzie zwiedzanie przypomina bardziej wyprawę w głąb tajnej bazy niż standardową wycieczkę po zabytkach.
Nazwa nawiązuje do legendarnej Winety – zaginionego miasta wikingów, które według podań znajdowało się gdzieś na Wolinie. Niemcy wybrali ją nieprzypadkowo, budując w latach 1936-1938 potężną baterię artylerii nabrzeżnej mającą bronić portu wojennego w Świnoujściu.
- autentyczne schrony z czasów II wojny
- unikalna atmosfera podziemnego miasta
- fascynujące opowieści przewodników
- rekonstrukcje zbrojowni i stanowisk dowodzenia
- historyczne plany III wojny światowej
Historia dwóch wojen i jednego planu inwazji
Kiedy w 1935 roku Kriegsmarine postanowiło wzmocnić obronę Świnoujścia, łamało tym samym postanowienia traktatu wersalskiego. Powstało siedem masywnych schronów żelbetowych, na czterech z nich zamontowano armaty kalibru 15 cm o zasięgu dwudziestu kilometrów. Każde działo ważyło osiem ton i było chronione pancerzem.
Bateria ruszyła do akcji już w 1939 roku. Dwa lata później zmieniła funkcję – zamiast strzelać, zaczęła szkolić. To tutaj przygotowywano artylerystów, którzy później trafiali na stanowiska Wału Atlantyckiego, także do Normandii. W marcu 1945 roku działa Vinety po raz ostatni wsparły niemieckie oddziały broniące przesmyku między Dziwnowem a Dziwnówkiem.
Po wojnie Armia Czerwona wygrabiła wszystko co miało wartość, ale kompleks szybko znalazł nowego właściciela. Polska armia nie tylko przejęła schrony – połączyła je podziemnymi tunelami i stworzyła coś znacznie większego. W latach 60. obiekt przekształcono w Zapasowe Stanowisko Dowodzenia Frontu Polskiego. Powstało autonomiczne podziemne miasto z własnym zasilaniem, wentylacją, centralą telefoniczną, radiowym centrum odbiorczym, a nawet kasynem.
Z sal tego kompleksu miało wyjść polecenie rozpoczęcia III wojny światowej – atomowego uderzenia poprzedzającego desant Ludowego Wojska Polskiego w Skandynawii. Obiekt wielokrotnie odwiedzał generał Wojciech Jaruzelski.
Co zobaczysz pod ziemią
Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem i trwa od półtorej do ponad dwóch godzin. Nie ma tu swobodnego chodzenia – wchodzisz do środka z grupą, a przewodnik w mundurze prowadzi przez kolejne schrony i korytarze, opowiadając historię w formie przypominającej wojskowe szkolenie.
Trasa obejmuje kilka głównych obiektów: schron maszynowni, schrony oznaczone literami A, B i D oraz łączące je podziemne przejścia. W schronie A zobaczysz rekonstrukcję z czasów Kriegsmarine – wyposażenie, broń, sceny z życia niemieckich żołnierzy. Schron B to dawne stanowisko dowodzenia, gdzie eksponowana jest mapa z planem III wojny światowej odkryta w wojskowych archiwach.
Maszynownia pokazuje, jak wyglądało zaplecze techniczne takiego kompleksu. W kolejnych pomieszczeniach czekają zbrojownie, sale operacyjne, obiekty obrony przeciwchemicznej. Wszystko zrekonstruowane z dbałością o szczegóły, z autentycznymi eksponatami i scenami, które przenoszą w czasy, gdy te betonowe wnętrza tętniły życiem.
Korytarze robią wrażenie – prawie półtora kilometra podziemnych przejść, miejscami wilgotnych i chłodnych nawet latem. To najdłuższa podziemna trasa turystyczna w północnej Polsce. Wejścia do schronów są dyskretne, ukryte w nadmorskim krajobrazie – z powierzchni niewiele widać.
Dla kogo to miejsce
Przede wszystkim dla osób zainteresowanych historią wojskowości, II wojną światową i zimną wojną. Kompleks działa jako prywatne Muzeum Obrony Wybrzeża i wciąż jest rozwijany ze środków własnych – co jakiś czas udostępniane są kolejne pomieszczenia.
Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie, choć warto pamiętać, że zwiedzanie trwa długo i wymaga przejścia sporego dystansu pod ziemią. Młodszym dzieciom może się znudzić, ale nastolatki zwykle są pod wrażeniem. Przewodnicy potrafią urozmaicić opowieści humorem i ciekawostkami, więc nie jest to sucha lekcja historii.
Miłośnicy militariów i bunkrów znajdą tutaj jeden z najciekawszych tego typu obiektów w regionie. Skala kompleksu i stan zachowania robią wrażenie – to nie są ruiny, tylko w pełni udostępnione i wyremontowane wnętrza.
Informacje praktyczne – bilety i godziny otwarcia
Zwiedzanie kosztuje 50 złotych dla osoby dorosłej i 40 złotych bilet ulgowy. Grupy zorganizowane (minimum 20 osób) płacą 40 złotych od osoby. Ważne: płatność wyłącznie gotówką – bankomatu w pobliżu nie ma, więc trzeba zabrać ze sobą odpowiednią kwotę.
Muzeum jest otwarte codziennie, ale wejście możliwe tylko z przewodnikiem o określonych godzinach. Warto wcześniej sprawdzić aktualny rozkład wejść lub zarezerwować miejsce telefonicznie, zwłaszcza w sezonie letnim, kiedy grupy szybko się zapełniają.
Zwiedzanie trwa około 90-130 minut, w zależności od wielkości grupy i tempa. Trzeba liczyć się z tym, że sporo czasu spędza się pod ziemią w chłodzie – nawet w upalne dni temperatura w schronach jest niska. Warto zabrać kurtkę lub bluzę.
Jak dojechać do Podziemnego Miasta
Kompleks znajduje się w dzielnicy Przytór na wyspie Wolin, przy ulicy Wolińskiej. Samochodem najłatwiej – wystarczy jechać za znakami drogowymi „Podziemne Miasto na Wyspie Wolin”. Jest parking przy obiekcie.
Komunikacją miejską można dojechać autobusami numer 7 i 10. Wysiadasz na przystanku przy dworcu PKP Świnoujście-Przytór i stamtąd około 500 metrów spacerkiem do wejścia. Przytór to spokojna, leśna dzielnica – w bezpośrednim sąsiedztwie muzeum nie ma restauracji ani kawiarni, więc warto zabrać wodę i coś do jedzenia.
Po zwiedzaniu można przejść się kilkaset metrów na pobliską plażę albo wrócić do centrum Świnoujścia na posiłek. W okolicy warto też zobaczyć Fort Gerharda (niecałe pięć kilometrów) i słynną latarnię morską – da się połączyć wszystkie te atrakcje w jeden dzień.
Bateria Vineta została otwarta dla zwiedzających w 2014 roku. Pracownicy muzeum w ciągu zaledwie pięciu miesięcy przygotowali pierwsze obiekty do udostępnienia, a od tego czasu kompleks jest systematycznie rozbudowywany i udostępniane są kolejne schrony.
Warto wiedzieć przed wizytą
Pod ziemią panuje wilgoć i chłód – temperatura znacznie niższa niż na powierzchni. Nawet w lipcu warto mieć ze sobą coś ciepłego. Buty powinny być wygodne i najlepiej z dobrą podeszwą – podłogi w schronach bywają śliskie.
Zwiedzanie to sporo chodzenia, w dużej części po korytarzach i schodach. Osoby z problemami z poruszaniem się mogą mieć trudności – obiekt nie jest przystosowany dla wózków inwalidzkich.
Fotografowanie dozwolone, ale warto sprawdzić aktualne zasady na miejscu. Niektóre pomieszczenia mogą mieć ograniczenia.
W sezonie letnim grupy wypełniają się szybko, więc lepiej przyjechać z zapasem czasu lub zarezerwować wcześniej. Poza sezonem jest spokojniej, choć muzeum działa przez cały rok.